Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

Het onderzoeken van de aarde
Vanuit het Verlichtingsideaal werd de wereld in de 17de, maar ook in de 18de eeuw onderzocht, opgemeten en geclassificeerd. De aarde en ons heelal was een onderwerp dat veel onderzoekers bezig hield. Met globes: 3D schaalmodellen van de aarde, werd opgedane kennis gepresenteerd. In de 18de eeuw waren in de meeste Europese landen globebouwers actief. De Engelse instrumentenmakers George en Dudley Adams maakten tussen 1789 en 1791 een aard- en hemelglobe die te zien zijn in de Ovale Zaal van Teylers Museum. Wat kon je allemaal aan zo'n globe aflezen?

Aardglobe
Deze aardglobe is zeer uitgebreid en heeft tal van functies. Allereerst kan de geografische lengte en breedte van een plaats worden afgelezen met behulp van de evenaar en meridiaancirkel. Daarnaast geven de twee andere, evenwijdige cirkels rond de globe de zonneschaduw aan. Het koperen bolletje op de korte verplaatsbare stang stelt de zon voor. Het deel van de aarde vóór de cirkels wordt door de zon verlicht, het gebied tussen de cirkels bevindt zich in de schemering, en achter de cirkels is het nacht. Onder de globe ligt een kalenderplaat waarop voor elke datum de positie van de zon is aangegeven. Ook is de dierenriem erop af te lezen. Met de twee radarschijven boven de kalenderplaat kan verder het lengte- en tijdsverschil tussen twee plaatsen en het tijdstip van zonsopgang worden vastgesteld.

Hemelglobe
Aard- en hemelglobes werden altijd als paar verkocht. Op deze hemelglobe zijn de sterrenbeelden weergegeven door zwarte sterretje en een getekende voorstelling. Hemelglobes zijn altijd zo gemaakt dat de waarnemer in het middelpunt van de bol wordt gedacht. Van buitenaf zie je de sterrenbeelden dus in spiegelbeeld. De hemelglobe beweegt op een kalenderplaat die de ecliptica voorstelt: dat is het vlak waarin de aarde staat ten opzichte van de zon. Op de kalenderplaat zijn maand- en dagcirkels aangegeven, evenals de dierenriem. Ook is aan de plaat een verschuifbare stang bevestigd met een gradenboog en een wijzer. Hiermee kan voor elke datum de plaats van de zon tussen de sterren worden bepaald. De globe is verder voorzien van een horizoncirkel en een meridiaanboog voor het aflezen van sterposities.

Views: 166

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2018   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html