Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

729 - De Oude Eik, een verhaal van Onno Blom, biograaf van Jan Wolkers

Onno Blom werkt aan de biografie over Jan Wolkers. Voor de Volkskrant houdt hij daarover een dagboek bij. Dit artikel gaat over de oude eik. De tekening die Wolkers van deze boom maakte, heeft de schrijver aan Teyler geschonken toen hij de Teyler agenda samenstelde in 2000.

Een eeuwenoude boom als baken in hongerige tijden en als wegwijs bij het schrijven van een boek.

Het lijkt soms wel', schreef Wolkers, 'of mijn levensweg boomtakken als mijlpalen heeft. In mijn herinnering schieten ze voorbij als houtskoolzwarte symbolen, grillig als stakerige vogelverschrikkers die tot op het bot vermolmd zijn.'

De boomstructuur van mijn biografie. Daar liep ik laatst over te piekeren. Dus besloot ik terug naar Oegstgeest te gaan. Te dwalen over de paden in Oud-Poelgeest, het bos van Jans jeugd. Ik rook dat de herfst in aantocht was, al leek de zomerzon nog lang niet gedoofd. Een vochtig-zoete geur dampte op tussen de stille stammen.
Aan de rand van het bos kwam ik bij het slootje. In het gladde zwarte water werd de grillige beeltenis weerspiegeld van de eeuwenoude eik aan de overkant. Het was alsof de boom angstig zijn takken door de lucht klauwde voordat hij krakend zou omvallen.

LEVENSWEG

Allemaal banale jazzmelodietjes klonken er vanuit die grillige takken. De oude eik is een van de mijlpalen op Wolkers' levensweg. Hij had er scherpe herinneringen aan. Als je goed luistert, vertelde Wolkers mij, kun je bij de boom Pennies from Heaven horen opklinken en het gekras van schaatsijzers over het ijs. Welk seizoen het ook is. De eik staat op de dijk van een kleine polder. In de winter wordt die onder water gezet. Als het vriest, doet de polder dienst als ijsbaan.

'Achter Poelgeest schaatsen ze vanmiddag', schreef Wolkers op 27 januari 1946 in een brief aan zijn beste vriend Wim de Kler. 'Ze hadden een luidspreker in de dikke eik gehangen. Dat schijnt het enige te zijn waar ze hem nuttig voor achten. Allemaal banale jazzmelodietjes klonken er vanuit die grillige takken. Er waren veel mensen in het bos. Ja, nu komen ze er, nu er vermaak is. Ik dacht aan Christus, die de tempelverkrachters met een zweep wegsloeg, omdat ze er een huis van vermaak en handel van maakten.'

Wolkers moet het als heiligschennis hebben beschouwd. Tijdens de Hongerwinter, waarin het vroor dat het kraakte, had Jan hier ook al niet geschaatst. Laat staan op de muziek van Billie Holiday. Dat zou de Duitse bezetter nooit hebben toegestaan. Jan kon ook helemaal niet schaatsen, omdat zijn vader zijn Friese doorlopers bij een boer had geruild voor wat tarwe.
Zo kwam het dat Jan in maart 1945 aan het slootje plaatsnam, precies op de plek waar ik in het rimpelloze water stond te staren, en zijn tekenblok en potloden tevoorschijn haalde. Als een ware hongerkunstenaar, spaarzaam gevoed met tulpenbollen en suikerbieten, met bleke, ingevallen wangen en vermagerd tot op het bot, zat hij uren achter elkaar geconcentreerd te werken, krasje voor krasje, tak voor tak, aan zijn tekening van de oude eik.

'In die tijd wilde ik in de aarde onder zijn machtige stam begraven worden, omdat ik dacht, zoals veel van mijn landgenoten, dat ik de hongerwinter niet door zou komen. Als mijn vrienden mij op de bosgrond naast die tekening hadden gevonden, zouden ze vast gemompeld hebben: 'Zo sterft een held.''

Views: 58

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2017   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html