Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

639 - Keizerlijk bezoek, precies 200 jaar geleden

Jan Kamphuijsen, Het bezoek van tsaar Alexander I aan de collectie Bretano, 1814 of later, olieverf op paneel, particuliere collectie, afbeelding RKD Den Haag.*

Keizerlijk bezoek

Vele belangrijke vorsten, geleerden, kunstenaars en wetenschappers hebben Teylers Museum in de loop van meer dan 225 jaar bezocht. Zo was vorig jaar februari prinses Margriet te gast en bracht Al Gore, voormalig vicepresident van de Verenigde Staten, een privé-bezoek aan het museum in december.

Zo’n officieel bezoek vereist altijd een grondige voorbereiding. Dat is nu zo en dat zal toen niet anders zijn geweest. Het precieze programma is een puzzel, waarvan de verschillende stukken moeiteloos in elkaar moeten passen. Zo moeten er besluiten worden genomen over wie aanwezig is, wie het woord mag voeren en wat getoond gaat worden. Dit geheel dient plaats te vinden binnen de beperkte tijd die beschikbaar is.

Precies 200 jaar geleden
Precies tweehonderd jaar geleden ontving het museum wel zeer hoog bezoek. Dit was niemand minder dan tsaar Alexander van Rusland, die werd vergezeld door Willem I en zijn beide zonen. Over de reis van de tsaar door Nederland schreef Jacobus Scheltema een lijvig boek, waarin Teylers Museum niet ontbreekt. ** 

Triomftocht door Nederland
Alexander maakte een ware triomftocht door Nederland nadat Napoleon verslagen was. Op 27 juni 2014 vertrok de tsaar per rijtuig uit Den Haag en reisde hij via de nieuwe sluizen bij Katwijk naar Haarlem. Daar werd eerst uitvoerig geluncht in Paviljoen Welgelegen en de Bavo bezocht. Vervolgens ging men te voet naar de Damstraat. In het archief zijn de rekeningen van vlaggen te vinden, die speciaal voor de gelegenheid waren gemaakt: een ‘Hollans, Pruysen en Russisen’ vlag en twee vlaggen ‘met ’t Russische en Pruyser wapens’. Bij de zo met vlaggen versierde ingang van het huis van Teyler werd de tsaar opgewacht door ‘het bestuur en vele geleerden’. De voertaal moet wel Frans geweest zijn, alhoewel de schrijver hier verder niets over opmerkt.

Demonstratie electrificeermachine
Martinus van Marum gaf een demonstratie van de enorme kracht van de ‘electrificeermachine’, die dankzij het droge weer in de zomer kon vonken en knallen. Speciale aandacht was er voor een model van het transportsysteem dat in 1768 gebruikt was om een rotsblok van 1500 ton door mensen over zes kilometer te verplaatsen van een moeras naar de Finse Golf. De rots ging per schip naar Sint Petersburg, om als sokkel te dienen voor het ruiterstandbeeld van Peter de Grote.

Toespraken en zanggodinnen
Verder werden er maar liefst vier toespraken gehouden en lieten de ‘zanggodinnen’ zich ook niet onbetuigd volgens de schrijver van het reisverslag. Predikant en schrijver Jossue Teyssèdre l’Ange van het Tweede Genootschap vergeleek Tsaar Alexander met de Romeinse keizer Marcus Aurelius. Robbert Hendrik Arntzenius, jurist en net benoemd door Willem I tot Advocaat Fiscaal van Noord-Holland, declameerde een lang en wijdlopig gedicht, getiteld Alexander, keizer aller Russen. Hij gaf de tsaar een Franse vertaling mee. Taalkundige Albert Ten Broeke Hoekstra sprak een ode in het Latijn uit. Ook van dit dichtwerk ontving de tsaar een gedrukt exemplaar. Tenslotte was het de beurt aan de uitgever en schrijver Adriaan Loosjes Pzn, lid van Teylers Godgeleerd Genootschap. Hij declameerde het gedicht De schim van Czaar Peter den Grooten aan Alexander, keizer aller Russen. Dit gedicht was kennelijk zó vers dat het de tsaar later in Zaandam alsnog in druk werd aangeboden.

Het vertrek
Na al deze poëtische huldeblijken was het tijd om te vertrekken. De tsaar en zijn gevolg stapten in hun rijtuigen en gingen naar Amsterdam waar het volgende welkomstprogramma wachtte. Met een zucht van verlichting zullen ‘het bestuur en de geleerden’ de hoge gasten na dit intensieve uurtje weer hebben uitgezwaaid.

Marjan Scharloo, Directeur.


* Van het bezoek van de tsaar aan Haarlem zijn geen afbeeldingen bekend, wel van zijn bezoek aan de Amsterdamse kunstcollectie Bretano. De tsaar is de man rechts op het bordes.
** Jacobus Scheltema, Alexander, Keizer van Rusland, in Holland en te Zaandam in 1814, Amsterdam 1814.



Dit artikel is eerder verschenen in Teylers Magazijn 121, voorjaar 2014.

Views: 139

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2018   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html