Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

Op 9 juni 2014 gaf het KNMI een weeralarm code rood af voor het zuiden van ons land. Er was zwaar onweer, met bliksem, hagel en forse windstoten. Festivalgangers van Pinkpop werden geadviseerd hoe ze zich het best tegen het noodweer konden beschermen. In de 18e eeuw was de oorzaak van donder en bliksem nog niet zo bekend als nu. Tot het eind van de 18e eeuw zagen mensen bliksem zelfs als de toorn van God. Wetenschappers lieten zien dat het een natuurfenomeen is, waar men zich bovendien tegen kan beschermen. Ze bouwden diverse modellen van huizen, kerken en schepen om het effect van blikseminslagen en het nut van bliksemafleiders aan te tonen. Heb jij wel eens gehoord van het donderscheepje of donderhuisje?

 
Donderscheepje

Dit scheepje wordt aangedreven door een uurwerk en “vaart” met de mast (waarvan de top ontbreekt) tegen een geleider van een elektriseermachine aan. Hierdoor vindt een elektrische ontlading plaats. Door de schok valt de mast in stukken uiteen en vliegt het luik van zijn plaats. Soms werd er onder het luik ook nog wat buskruit geplaatst om de donder na te bootsen.


Donderhuisje

Met dit huisje kan worden gedemonstreerd hoe een bliksemafleider werkt. Op de klokkentoren van het huis dat de Utrechtse poort in Amsterdam voorstelt, is een metalen bliksemafleider bevestigd. Hierdoor wordt de lading van een elektrische generator (bijvoorbeeld een vonk van een elektriseermachine), die de bliksem moet voorstellen, naar de aarde geleid. Als de bliksemafleider niet geaard is, treft de ‘bliksem’ het huis en vliegen de twee ramen, het hek en het schildwachthuisje van hun plaats. Soms werd ook nog een beetje buskruit in het huisje verborgen om het geluid van de donder na te bootsen.

Stellingmolen

Het effect van blikseminslag is mooi verbeeldt op dit olieverfschilderij van een stellingmolen. Hier zie je hoe de deur uit de molen "valt", het meisje zoekt steun bij de muur van het huis en een koe valt om.

Het donderscheepje en donderhuisje zijn in de Ovale Zaal van Teylers Museum te zien.

Views: 64

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2014   Created by H.Voogd.

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html