Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

Christiaan Lodewijk Willem Dreibholtz, Een schipbreuk op de Engelse kust. Olieverf op doek, ca. 1839. Collectie Teylers Museum.
'Levende meester' Dreibholtz in Teylers Museum
In 1839 kocht Teylers Stichting voor zevenhonderd gulden 'eene schipbreuk op de Engelsche kust' van de zeeschilder Christiaan Lodewijk Willem Dreibholtz tijdens de Tentoonstelling van Levende Meesters in Den Haag (1). Dit was niet het eerste schilderij van Dreibholtz in de verzameling. Drie jaar eerder was van hem voor vijfhonderd gulden een 'woelend water' verworven op de Amsterdamse Tentoonstelling van Levende Meesters (2).

Woelige water vs. Schipbreuk op de Engelse kust
Dat eerste schilderij werd bij de verwerving van deze schipbreuk echter weer aan de kunstenaar teruggegeven, zoals blijkt uit twee brieven van Dreibholtz aan zijn 'waarde vriend' Gerrit Jan Michaëlis, de opzichter der kunstverzamelingen van Teylers Stichting. In de kasboeken is echter geen terugbetaling te vinden van de vijfhonderd gulden die voor dit schilderij werd betaald, wat de conclusie zou kunnen rechtvaardigen dat de prijs van het nieuwe schilderij eigenlijk 1.200 gulden was. Waarom de twee schilderijen werden omgeruild, is niet bekend. De omschrijving 'woelend water' van het eerste schilderij doet echter vermoeden dat dit een minder dramatische voorstelling was in de stijl van Dreibholtz' leermeester Johannes Schotel. Terwijl de hogere prijs van het tweede schilderij het aannemelijk maakt dat dit doek bovendien een groter formaat heeft.

Woest natuurgeweld op zee
Met de aankoop van deze schipbreuk verwierf Teylers Museum een sprekend voorbeeld van de verbeelding van woest natuurgeweld op zee. Dreibholtz schilderde twee fregatten die zich in grote moeilijkheden bevinden, terwijl tussen de golven aan de horizon het witte zeil is te zien van een derde schip in nood. Door een razende storm zijn de schepen aan lagerwal geraakt en zullen ze binnen enkele ogenblikken op de rotsen te pletter slaan, terwijl de twee reddingssloepen in de buurt waarschijnlijk hetzelfde lot zal treffen.

Christiaan Lodewijk Willem Dreibholtz (1799-1874), schipbreuk op een rotsachtige kust. Tekening, ca. 1839. Collectie Teylers Museum.

Een reislustig kunstenaar
Dreibholtz was een reislustig kunstenaar die tijdens zijn leven meerdere tochten maakte langs de Franse en Engelse kust. Daar moet hij ook de rotsen met hun kenmerkende krijtlagen hebben gezien die hij gebruikte als achtergrond voor deze scheepsramp, al lijken de grillige rotsvormen nauwelijks direct aan de natuur ontleend te zijn. Een kleine waterverftekening die zich ook in de collectie van Teylers Museum bevindt, diende ongetwijfeld als voorstudie voor het schilderij (4). Waar hij op de tekening zelfs nog scherper gepunte rotsen in het schilderij iets afzwakte, voerde hij op het doek de dramatiek van de overige voorstelling juist sterker op. De golven spatten hoger, de twee schepen liggen nog schuiner en op de rotsen in de achtergrond schilderde hij een welgeplaatste 'romantische' burcht.

De krachten der natuur
Het geheel vormt dan ook een in zijn tijd zeer geliefde verbeelding van het sublieme, de ontzagwekkende krachten der natuur (5), passend bij de woorden die de dichter Samuel Johannes van den Bergh twintig jaar later schreef:

Het evenwicht der schepping schijnt verstoord;
De schrik heerscht op het overplaschte strand;
De nacht gebiedt alom op 't siddrend land;
De zeemeeuw zingt haar krijschend lied des doods;
Vernieling voert den scepter slechts, zoo 't schijnt,
En 's menschen hart voelt zich door angst gepijnd,
Terwijl zijn lippen staamlen: 'God hoe grootsch!' (6).

 

Dit artikel is verschenen in de tentoonstellingscatalogus De Romantische Ziel. Schilderkunst uit de Nederlandse en Russische romantiek, geschreven door conservator tentoonstellingen Kunstverzamelingen Terry van Druten.

(1) Lijst van de schilder- en kunstwerken van levende meesters welke zijn toegelaten tot de tentoonstelling te 's-Gravenhage van den jare 1839, Den Haag 1839, nr. 93, p10: 'eene schipbreuk op de Engelse kust': Archief Teylers Stichting nr. 671 (brieven van Dreibholtz aan Michaëlis d.d. 23 november en 5 december 1839).
(2) Archief Teylers Stichting nr. 538 (journaal 14 oktober 1836); Tentoonstelling van schilder- en kunstwerken van levende meesters, Amsterdam 1836, nr. 110.
(3) Zie noot 1.
(4) Teylers Museum Haarlem, inv.nr. KT 1996 067
(5) Vergelijk bijvoorbeeld Wijnan Nuyen, Schipbreuk op een rotsachtige kust, ca. 1837, Rijksmuseum Amsterdam, inv.nr. SK-A-4644.
(6) Samuel Johannes van den Bergh, 'Aan Schelfhout', Kunstkronijk 1858, p.23.

Views: 224

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2018   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html