Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

Vandaag is het precies 235 jaar geleden dat James Cook is gestorven. Hij vond een tragische dood bij een gewapend incident op Maui in 1779. Hier lees je meer over Cooks uitzonderlijke leven en reizen naar het onbekende land.


Nathaniel Dance-Holland (1735-1811), James Cook na zijn terugkeer van zijn tweede expeditie in de Stille Zuidzee, ca. 1755, National Maritime Museum, Engeland.

James Cook

De uit Schotland afkomstige James Cook (1728-1779) is de grootste ontdekkingsreiziger uit de 18de eeuw. Het lezen van zijn journalen en het doorkijken van de bijbehorende atlas geeft een indruk van zijn niet geringe prestaties. In totaal maakte Cook drie reizen naar de Stille Oceaan, ook wel de Pacific genoemd. Zijn eerste reis (1768 - 1771) had als doel het observeren van de Venusovergang. Het geheime doel van James Cooks eerste maar ook zijn tweede reis was het zoeken naar het onbekende continent dat zich onder de veertigste breedtegraad op het zuidelijk halfrond moest bevinden, het zogeheten Terra Australis Incognita.

Voorbeeld van een chronometer. Deze is gemaakt door Arnold & Drent, ca. 1840, collectie Teylers Museum. De chronometer is een draagbare klok, aangedreven door een springveer, die in staat is om met grote precisie de tijd aan te wijzen.

De expedities van Cook
De expedities van Cook zijn een voorbeeld voor alle volgende wetenschappelijke expedities. Zo waren aan boord geleerden en tekenaars; er waren wetenschappelijke instrumenten aan boord, zoals een kopie van Harrisons chronometer om de lengtegraad nauwkeurig te kunnen vaststellen. Daarnaast besteedde Cook veel aandacht aan de hygiëne aan boord en de gezondheid van zijn bemanning. Op de drie wereldreizen die hij tussen 1768 en 1780 maakte overleed er niemand aan scheurbuik. Een ware revolutie; normaal gesproken stierf eenderde van de bemanning op dergelijke reizen.

Gezicht op Kaçane (Soedan) met euforbiabomen, uit: Pierre Trémaux, Voyages au Soudan oriental et dans l'Afrique septentrionale exécutés de 1847 à 1853, etc., atlas, Paris, z.j. pl. 13.

Een schat aan informatie
James Cooks reizen leverden een schat op aan botanische en etnografische informatie. Ook op cartografisch gebied zette hij de standaard. Zijn kaarten en metingen waren zeer nauwkeurig. Ook reisde hij met meerdere schepen om zekerder te zijn van een eindresultaat. Zijn grootste ontdekking is echter een negatieve: er bestond geen 'tweede Amerika' op de plek waar cartografen Terra Australis Incognita hadden bedacht. Er was wel ijs. Zeer veel ijs. Cook is dan ook de eerste geweest die ver in het Antarctische pakijs doordrong.

De Chimborazo (Ecuador, 6310 meter), gezien vanaf het plateau van Tapia, uit: Al. de Humboldt, Vues des Cordillères, et monumens des peuple indigènes de l'Amérique, Paris 1810, pl. 25.

Teylers Museum en exploratiereizen
Teylers Natuurwetenschappelijke Bibliotheek bezit een grote verzameling literatuur over exploratiereizen van de 18de en 19de eeuw. Met de invoering van het kompas, begin 13de eeuw (vanuit China), konden Europese ontdekkers en onderzoekers zich steeds verder de oceanen op wagen. De 15de-eeuwse uitvinding van het buskruit vergemakkelijkte het betreden van vreemde gebieden behoorlijk, net als - onbedoeld - de immuniteit die Europeanen voor hun eigen besmettelijke ziektes hadden opgebouwd.

Voorbij James Cook
De exploratieliteratuur die vanaf de 16de eeuw in een aanzwellende storm op gang komt, vormt fascinerend leesvoer. We kunnen niet alleen James Cook, maar ook Joseph Banks volgen bij hun omzwervingen op de Stille Oceaan, of Roald Amundsen op zijn Poolreizen. We kunnen zelfs de lotgevallen van de met man en muis vergane expeditie De la Pérouse tot op het laatst volgen, dankzij de tijdens de reis al naar Frankrijk gestuurde journalen.


Wil je graag meer weten over de reizen van James Cook? Zijn reisverslagen zijn hier pagina voor pagina door te bladeren!

Views: 265

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2018   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html