Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

451: Het monster bedwongen: mens en natuur in de collectie van Teylers Museum

Zoutwaterkrokodil gevangen in Bunawan (Filipijnen).

 

De foto is de afgelopen dagen de hele wereld overgegaan: een enorme krokodil van zes meter lang en met een gewicht van meer dan 1000 kilo vastgebonden op een karretje dat doorzakt onder zijn enorme gewicht. De dorpsbewoners kijken toe met een mengeling van ontzag en trots- en houden toch maar enige afstand. Het monster is gevangen; de rust lijkt hersteld.

 

Van de jachtscènes op Romeinse sarcofagen (als verheerlijking van de militaire waarden waarop het rijk gestoeld was) tot de Bijbelse opdracht aan de eerste mens de aarde te onderwerpen en te heersen over de dieren, loopt het contrast tussen wilde en getemde natuur als een rode draad door de Westerse cultuur. De klassieke mythologie, met name de Metamorfosen van Ovidius, bood eeuwenlang stof voor het uitbeelden van wilde natuur (het veranderen in wilde dieren!) en –als tegenhanger- de herwonnen rust.

 

Pas met de grote ontdekkingsreizen en de zucht naar kennis en classificatie die de Verlichting kenmerken, ontstaat er een andere houding ten opzichte van de wilde natuur: een van wetenschappelijke belangstelling. De rijke bibliotheek van Teylers Museum is de weerslag van die verandering: kostbare plaatwerken waarin de flora en fauna tot in detail wordt beschreven en uitgebeeld.

  

Johann Elias Ridinger (1698-1767), Buffel aangevallen door krokodil

 

Ook in de collectie van de Kunstverzamelingen van Teylers Museum zijn voorbeelden te vinden. De beide polen van het spectrum zijn mooi te illustreren met een vergelijking tussen een ets van de Duitse graficus Johann Ridinger, die zich gespecialiseerd had in jachttaferelen en een studieblad van de Amsterdamse kunstenaar Georg Rueter.

 

Op de ets van Ridinger is een “falschen Crocodil” afgebeeld die een waterbuffel aanvalt. De wilde vegetatie maakt duidelijk: dit is een afschrikwekkend oord waar de geciviliseerde mens weinig te zoeken heeft. Uit het onderschrift blijkt dat een mengeling van folklore en bijgeloof ook in de 18de eeuw (waarin de ets vervaardigd is) nog voortleeft in de verbeelding van het wilde dier. De tekst vermeldt hoe de krokodil zo bedrieglijk menselijk kan wenen als hij jaagt op mensen. De omschrijving eindigt met een moralistische les: “frolocket nie, eh ihr den Sieg vollendet / ein kleiner Umstand hat sehr offt das Blat gewendet”.  

 

Uit de studie van Rueter spreekt een heel andere verhouding tot het wilde dier. Rueter bestudeerde de krokodil in Artis zoals hij heeft aangegeven op de tekening. Details van poten en kop zijn aandachtig en nauwkeurig weergegeven.

 

Het thema mens – natuur speelt een belangrijke rol in de tentoonstelling over Rineke Dijkstra en Claude Lorrain in het Prentenkabinet en zal ook in de grote Claude Lorrain tentoonstelling aan de orde komen (opent 27 september).

 

Georg Rueter (1875-1966), Studies van een krokodil, 1895.

Views: 1196

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2020   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html