Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

De hele maand juni selecteert kunstjournalist Gijsbert van der Wal een kunstwerk van de dag voor www.galeries.nl. Zijn allereerste keuze was één van de (inderdaad) mooiste schilderijen uit de collectie van Teylers Museum: Aan de Lek bij Elshout van Jan Weissenbruch.  Hier volgt de tekst:

Om te beginnen is hier een van mijn lievelingsschilderijen. Het hangt altijd in een van de twee schilderijenzalen van Teylers Museum – zo’n fijne ouderwetse daglichtzaal, waarin het donkerder wordt als er buiten een wolk voor de zon schuift. De Lek bij Elshout werd in 1850 geschilderd door Jan Weissenbruch. Dat is niet de bekende Haagse School-Weissenbruch, maar diens twee jaar oudere, wat preciezer schilderende neef.

In het gras langs de Lekoever zijn twee paadjes uitgesleten, er liggen stenen tussen en er kruipt een schaduw van een net niet zichtbare boom overheen. De helling is nergens saai, en zo echt dat je zin krijgt om er als een kind tegenop en weer vanaf te rennen. Of nee: te crossfietsen.
Zo realistisch als dit landschap lijkt, zo strak geregisseerd blijkt het te zijn als je er langer naar kijkt. Niets is toevallig. Weissenbruch was vooral heel geraffineerd in het tegen elkaar afzetten van licht- en schaduwpartijen. Een zonbeschenen wit hekje, waar twee figuren tegenaan leunen, staat strategisch voor een donkere boomgroep, die weer schaduwen werpt op de witte gevel van een huis. In de schaduw links van dat huis steekt het silhouet van een ander figuurtje weer donker af tegen de lichtblauwe lucht boven de rivier. Enzovoorts. In het midden van het schilderij zette Weissenbruch, als een soort beginselverklaring, het hoogste wit (het zonlicht op de witte gevel) pal naast het diepste zwart (het openstaande raam).

Het mooiste is nog dat deze verregaande ordening zo subtiel, zo terloops is aangebracht, dat ze je pas in tweede instantie opvalt. Dat onopvallend abstracte is een soort handelsmerk van Weissenbruch: hij deed het in bijna al zijn stadsgezichten. Veel stedelijke musea (Amersfoort, Nijmegen, Den Bosch, IJsselstein) hebben zo’n Weissenbruch, en het loont altijd de moeite om een tijdje voor zo’n schilderij te gaan staan en je ervan te vergewissen hoe het in elkaar steekt. Dan ontdek je steeds meer.
Op de tentoonstelling ‘Betoverende landschappen’ in Museum Jan Cunen in Oss is nog tot en met 19 juni een kleiner schilderij te zien dat Weissenbruch omstreeks 1855 maakte van de sluizen van de Nederwaard bij Elshout – dus vlakbij de hier weergegeven plek. Dat schilderij komt uit de collectie van het Groninger Museum, en ik vrees dat het daar weer in het depot zal verdwijnen als het uit Oss terugkomt. Reden temeer om het nu te gaan bekijken.

 

 

 

 

 

Views: 486

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2019   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html