Teyler Net

Behind the scenes of the Teylers Museum

283 - Beagle-VPRO-Teylers Museum: zending

Afgoderij

Voor de zondag even een stichtelijke bijdrage, namelijk over de zending/missie, een onderwerp dat mij als tienjarige nauw aan het hart lag, omdat ik toen zendeling wilde worden. Gelukkig vond ik later buschauffeur of vuilnisman even leuk, op den duur zelfs leuker. Anders had ik dit stukje nooit kunnen schrijven. Dit thema sneuvelde uiteindelijk op Tahiti omdat men vond dat er genoeg aandacht voor was geweest in de uitzending over Vuurland. In ieder geval heeft het effect van Gods vinger op beide plekken ongeveer dezelfde uitwerking gehad: het wissen van de eigen cultuur, waaronder in dit gebied de schitterende tatoeages.
Toch was het interessant geweest als we de vergelijking met Nieuw Zeeland (maar daar leggen we niet aan!) hadden kunnen maken omdat Fitzroy en Darwin hierover al in 1836 gezamenlijk publiceerden (A letter containing remarks on the moral state of Tahiti, New Zealand, etc., South African Christian Recorder. p. 221–238 "At Sea, 28th June, 1836"). Dit was trouwens Darwins eerste publicatie. Ik kreeg het vlak voor de reis in kopie van de VPRO mee.

De eerste Engelse zendelingen kwamen al in 1797 op het eiland (monument bij Point Venus: hier kwam het evangelie aan land, hoera!). Toen Darwin neerstreek waren de gevolgen van de zending nog kersvers. Bij aankomst: 1.”Het was voor ons zondag, maar voor de Tahitianen was het maandag: in het omgekeerde geval zou niemand ons hebben begroet, want men houdt zich strikt aan het voorschrift dat men op de sabbat geen enkele kano te water mag laten” 2. “Een onflatteuze mode is nu vrijwel algemeen geworden, namelijk het cirkelvormig afknippen of liever scheren van het haar boven op het hoofd, zodat alleen een buitenste haarkrans overblijft. De zendelingen hebben geprobeerd het volk te overreden deze gewoonte (van de Franciscaner monniken) te laten varen – maar het is mode, en dat is voldoende antwoord, zowel op Tahiti als in Parijs” 3. Over de geestverruimende plant ava: ”Dankzij de zendelingen groeit deze plant nu alleen nog in deze diepe ravijnen, waar ze niemand schade berokkent.” Maar Darwin noemt ook veranderingen, die op veel weerstand hebben gestuit, zoals het verbod op fluitmuziek (vaak floot men met de neus en niet met de mond) en dansen. Dat de zondag nog meer dan op ‘de presbyteriaanse manier’ werd gevierd vonden velen ook veel te ver gaan.

Darwin wilde hierover echter geen oordeel vellen “dat strijdig is met dat van mensen die op dit eiland evenveel jaren hebben doorgebracht als ik dagen. Over het geheel genomen heb ik de indruk dat de zedelijkheid en de godsdienstigheid van de bewoners heel lofwaardig zijn.” Ook veroordeelde Darwin de vrije levenswandel van de Tahitiaanse vrouwen niet en vond hij dat de zending veel langer de tijd nodig had om echt wonderen te verrichten. (Toch moet hij wel even kwijt dat wat zedelijkheid betreft de deugdzaamheid van de vrouwen vaak een uitzondering is.) Hij was wel onder de indruk wat de zending al voor elkaar had gekregen. In Nieuw-Zeeland komt hij daar uitvoerig op terug: “Het systeem van de zendelingen lijkt hier anders dan op Tahiti, daar wordt meer aandacht besteed aan godsdienstonderwijs en directe verbetering van de denkwijze; hier richt men zich meer op de technieken van de beschaving.” Hij wijt de anti-zendingsgevoelens van sommigen aan het feit dat ze teleurgesteld zijn omdat losbandigheid niet meer zo openlijk voorkomt als vroeger en dat ze daarom geen respect wensen te hebben voor een moraal die zijzelf niet in de praktijk wensen te brengen!

Wie nu een rondje Tahiti doet komt om de zoveel kilometer een bordje tegen met de tekst “Silence culte”, wat zoiets betekent als “Stilte eredienst”. Darwin die ook zo’n dienst had bijgewoond, vond de preek maar monotoon. Hij hoorde alleen maar tata ta, matai ta. Als je een taal niet spreekt of begrijpt, begeef je je met zo’n opmerking wel op glad ijs. Dat bleek ondermeer uit de Vuurlandaflevering, waar taalonderzoek heeft uitgewezen dat die vieze, uiterst primitieve indianen alleen al 60 woorden hadden voor familierelaties; de geletterde Darwin zou in het Engels nauwelijks tot 25 gekomen zijn!

Views: 48

Comment

You need to be a member of Teyler Net to add comments!

Join Teyler Net

© 2020   Created by H.Voogd.   Powered by

Badges  |  Report an Issue  |  Terms of Service

google30c3dae5c902f922.html